Kalendarium

Ważniejsze daty z krótkim opisem zdarzenia z życia, działalności publicznej i twórczości literackiej poetki

Marii Zientary-Malewskiej

Całość kalendarium zostało podzielone na trzy zasadnicze okresy, które widnieją w spisie treści znajdującym się powyżej.

Klikając na dany okres umieszczony w spisie, otrzymujemy dostęp do zamieszczonych w nim informacji.


 4-IX-1894

w Brąswałdzie, w rodzinie wiejskiego cieśli i murarza Augusta i Franciszki z Krasków przyszła na świat córka Maria. Była najstarszą z dziewięciorga rodzeństwa.

 11-IV-1901

rozpoczęła naukę w szkole niemieckiej w Brąswałdzie. Naukę ukończyła na początku września 1908 r.

 VI 1907

przystąpiła do Pierwszej Komunii Świętej.

1917

zaczęła wraz z Wiktorią i Marią Żurawskimi uczęszczać na lekcje języka polskiego do ks. Walentego Barczewskiego (1856—1928), proboszcza brąswałdzkiego.

 2 VI 1920

rozpoczął się III kurs dla pomocniczych sił nauczycielskich w Olsztynie, prowadzony przez Henryka Lewandowskiego, którego słuchaczką była też poetka.

 4 XII 1920

w „Gazecie Olsztyńskiej" ukazał się debiutancki wiersz Pory roku.

 V-1921

poetka wyjechała do kraju dzięki uzyskaniu stypendium Związku Obrony Kresów Zachodnich. Przebywała w Warszawie, Krakowie, Zakopanem i Lwowie.

 

 10 IX 1921

 

została zatrudniona w redakcji „Gazety Olsztyńskiej", w której pracowała do 31 VIII 1923 r. Redaktor Kazimierz Jaroszyk napisał: „Powierzyłem jej kronikę polityczną i prowincjonalną. Oprócz tego zasilała panna Z. Gazetę bardzo udanymi wierszami własnego utworu i felietonami. W czasie mojej choro­by p. Z. redagowała prawie zupełnie samodzielnie, wstrzy­mując się według mojej rady od wszelkiej polityki aktywnej".

 

 21 IX 1922

we Fromborku odczytała wiersz dedykowany księdzu biskupowi Augustynowi Bludauowi, który przyjął delegację 40 katolików z Warmii i Powiśla na czele z ks. Walentym Barczewskim, którzy upomnieli się o zwiększenie liczby polskich nabożeństw w kościołach diecezji.

 1 IX 1923

została sekretarzem Towarzystw Kobiecych na Warmii.

 3 Xl 1923

odbył się w Olsztynie zjazd delegatów Związku Towarzystw Młodzieży w Prusach Wschodnich. Zientarówna została zastępcą członka Rady Wykonawczej.

 1923

konsul RP w Olsztynie Józef Gieburowski zwrócił się do mecenasa Antoniego Osuchowskiego, prezesa Towarzystwa Opieki Kulturalnej nad Polakami za Granicą im. Adama Mickiewicza z propozycją wydania zbiorku wierszy poetki. Inicjatywa ta nie doczekała się realizacji.

 1 II 1924

pod szyldem kursu kroju i szycia poetka organizowała wykłady z zakresu historii i literatury polskiej.

 9 XII 1924

udała się do Krakowa, aby podjąć naukę w Seminarium Nauczycielskim. Została przyjęta na IV semestr.

 28 V 1926

zdała egzamin maturalny w Seminarium Nauczycielskim w Krakowie.

 1 VIII 1926

zatrudniono ją w Polsko-Katolickim Towarzystwie Szkolnym na Warmii. Zajmowała się organizowaniem polskich przedszkoli w Gietrzwałdzie, Unieszewie, Nowej Kaletce i Chaberkowie. Zamieszczała wiersze i artykuły w „Gazecie Olsztyńskiej" i „Życiu Młodzieży".

 1927

w broszurze, opracowanej i wydanej przez Pawła Sowę, zatytułowanej Warmia i Mazury, wydrukowany został jej wiersz Leć piosenko.

 1 XII 1927

została wychowawczynią przedszkola w Gietrzwałdzie.

 2—3 I 1929

uczestniczyła w zwołanej w Poznaniu naradzie nauczycieli polskich szkół w Niemczech.

 10 IV 1929

objęła polską szkołę w Chaberkowie. Nauczała tam do 27 V 1929 r. nim został tam nauczycielem Jan Hedrych. Była etatową nauczycielką Publicznej Szkoły Powszechnej w Ursynowie, delegowaną do pracy w Niemczech.

 7 VI 1929

została nauczycielką w szkole polskiej w Wielkim Buczku na Pograniczu.

 1 IV 1931

zdała egzamin kwalifikacyjny jako nauczycielka w Bydgoszczy.

 2 IV 1931

została przeniesiona do Berlina, gdzie w Związku Polskich Towarzystw Szkolnych w Niemczech prowadziła referat przedszkoli i opieki nad wychowaniem religijnym dzieci. Organizowała kursy oraz konferencje metodyczne dla wychowawczyń przedszkoli.

 1931—1933

była redaktorem odpowiedzialnym „Poradnika Nauczycielskiego".

 22 VI 1932

wyjechała na XXXI Światowy Kongres Eucharystyczny w Dublinie. Zwiedziła również Paryż.

 1932

dokonała przeglądu personelu pedagogicznego, zatrudnionego w przedszkolach na Warmii i Powiślu.

 1 IV 1933

rozpoczęła pracę w szkole polskiej w Złotowie, której kierownikiem był Juliusz Zieliński.

 VIII 1933

Feliks Nowowiejski skomponował melodię do tekstu poetki Kolęda warmińska.

 VII 1934

przebywała na kursie dla nauczycieli z Niemiec w Augustowie.

 1935

w antologii Nasi poeci, wydanej przez Augustyna Steffena w Krakowie, znalazły się cztery wiersze poetki: Nasza Łyna, Idź za mną, Betlejem i Złamany krzyż przy drodze.

 I-IV 1935

została nauczycielką w Nowym Kramsku.

 koniec-1937

do przygotowanej przez Edmunda Osmańczyka antologii poetów spod znaku Rodła przekazała swoje wiersze. Zbiorek ten nie ukazał się w druku.

 6 III 1938

brała udział w Kongresie Polaków w Berlinie.

 14 III 1939

zmarła jej matka Franciszka z Krasków.

 

 11-IX-1939

została aresztowana przez hitlerowców i 23 IX tego samego roku osadzona w obozie koncentracyjnym w Ravensbruck. Otrzymała numer 2171.

 18-IV-1940

zwolniono ja z obozu, znajdowała się pod nadzorem policji w Brąswałdzie. Nie wolno jej było przebywać w Nowym Kramsku.

 3 IV 1945

podjęła pracę w Wydziale Oświaty Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Mazurski; zajmowała się tworzeniem sierocińców oraz przedszkoli w województwie.

 15 V 1945

rozpoczął się trzymiesięczny kurs dla nauczycieli, na którym prowadziła zajęcia.

 16 VI 1945

weszła w skład Okręgowego Polskiego Komitetu Narodowościowego w Olsztynie.

 1 X 1945

została członkiem komitetu przygotowującego ingres administratora apostolskiego ks. dr. Teodora Benscha.

 13 I 1946

została członkiem Sądu Partyjnego i przewodniczącą Sekcji Kobiet Wojewódzkiego Zarządu PSL w Olsztynie.

 23 IV 1946

mianowano ją członkiem Instytutu Mazurskiego w Olsztynie.

 V 1946

podczas odbywających się w Olsztynie na Stadionie Leśnym „Godów wiosennych" deklamowała swój wiersz Rodło na maszt.

 10 X 1946

w Olsztynie odbył się zjazd byłych członków Związku Polaków w Niemczech; poetka w swoim wystąpieniu mówiła o trwaniu Warmiaków przy wierze i mowie Ojców.

 17 I 1947

w Brąswałdzie zmarł August Zientara, ojciec poetki.

 II 1947

 

w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Olsztynie odbył się jej ślub z Ottonem Malewskim. Świadkami byli: Juliusz Malewski i Paweł Sowa. Ten związek został potwierdzony w Urzędzie Stanu Cywilnego 21 I 1948 r.

 

 1 III 1950

zwolniono ja z pracy w Kuratorium Okręgu Szkolnego w Olsztynie. Podjęła wówczas współpracę z Olsztyńską Delegaturą Państwowego Instytutu Sztuki, która zajmowała się zbieraniem rodzimego folkloru.

 23 IV 1951

zmarł jej mąż Otton Malewski.

14 XII 1952

została przyjęta w poczet członków Związku Literatów Polskich.

21 XII 1952

ukazał się pierwszy numer dodatku do „Słowa Powszechnego" — „Słowo na Warmii i Mazurach", z którym poetka była związana przez trzydzieści lat.

 1953

Instytut Wydawniczy PAX opublikował książkę Poezje War­mii i Mazur, w której obok wierszy Michała Lengowskiego, Alojzego Śliwy i Teofila Ruczyńskiego, znalazło się 28 utworów poetki.

 22 X 1953

weszła w skład powołanej w Olsztynie Komisji Duchownych i Świeckich Działaczy Katolickich przy Wojewódzkim Komitecie Frontu Narodowego.

 1954

przy redakcji „Słowa na Warmii i Mazurach" powstał zespół „Żywe słowo", z którym poetka wielokrotnie występowała we wsiach i miasteczkach województwa.

 1954

Instytut Wydawniczy PAX opublikował książkę Rośnie do słońca (współautorką była Wanda Pieńkowska).

 15 VII 1955

powstał Oddział Związku Literatów Polskich w Olsztynie, poetkę udekorowano Złotym Krzyżem Zasługi i Medalem X PRL.

 1955

wydano Legendy dwóch rzek (Instytut Wydawniczy PAX).

 I 1956

przebywała w Czechosłowacji.

 1956

powstał Zespół Pieśni i Tańca „Olsztyn", z którym poetka była serdecznie związana nie tylko jako konsultant, ale wielokrotnie z nim występowała.

 1956

otrzymała II nagrodę za utwór Ziemia warmińska i III nagrodę za poetycki Hymn warmiński w konkursie Prezydium WRN w Olsztynie. Pierwszej nagrody nie przyznano.

 22 VII 1956

przyznano jej wojewódzką nagrodę literacką.

 VIII 1956

w miesięczniku „Warmia i Mazuty" ukazał się artykuł Henryka Horosza Pochód staroświecczyzny. Autor krytycznie odniósł się do twórczości miejscowych poetów, w tym także do Marii Zientary-Malewskiej. Zarzucał poetom regionalnym tradycyjny sposób pisarstwa, powielanie wciąż tych samych tematów, a ludowy charakter twórczości traktował jako amatorszczyznę nie mającą nic wspólnego z literaturą.

 X 1956

odbyło się walne zebranie Oddziału ZLP z udziałem Jana Parandowskiego. Stwierdzono, że ataki miejscowej prasy były bezpodstawne.

 1956

poetka została członkiem Wojewódzkiego i Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.

 V-1958

brała udział w wielu spotkaniach autorskich, urządzanych w Łodzi, Białymstoku, Łomży i Lublinie.

 23 IX 1958

w konkursie literacko-muzycznym z okazji 100-lecia urodzin Michała Kajki otrzymała II nagrodę.

 VI-1959

uczestniczyła w uroczystościach XXX-lecia szkól polskich na Ziemi Złotowskiej i Babimojskiej.

 1959

wydana została książka Warmio moja miła (Instytut Wydawniczy PAX).

 28 X 1959

przyznano jej Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski.

 22-VII-1960

została udekorowana Honorową Odznaką Zasłużony dla Warmii i Mazur.

 1960

otrzymała po raz drugi wojewódzką nagrodę literacką.

 13-15 XI 1960

odbył się Zjazd Pisarzy Przyjaciół Warmii i Mazur. Towarzyszyła Stanisławowi Czernikowi w spotkaniach autorskich.

 1960

w konkursie otwartym TRZZ i Zarządu Głównego ZLP przy znano jej wyróżnienie za widowisko regionalne Wesele warmińskie.

 XI 1960

brała udział w wycieczce do Włoch.

 25 XI 1960

przyznano jej regionalną nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka, ufundowaną przez Stowarzyszenie PAX.

 



 21 I 1961

odbyła się uroczystość 40-lecia pracy literackiej, otrzymała Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki.

 I 1961

poetce przyznano Odznakę Honorową Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie.

 1961

wydane zostały Płonące krzaki nad Obrą (Instytut Wydawniczy PAX)

 25-XI-1962

 

zespół redakcyjny „Słowa na Warmii i Mazurach", dodatku do „Słowa Powszechnego", którego była członkiem, otrzymał regionalną nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka.

 

 1963

wydany został pierwszy samodzielny tomik wierszy Pieśni Warmianki (Instytut Wydawniczy PAX). Na Ogólnopolskim Festiwalu Poezji w Łodzi z okazji XX-lecia PRL poetka otrzy­mała najwyższe wyróżnienie.

 18-VIII-1964

w konkursie Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej pod nazwą „Ulubiona książka 20-lecia" czytelnicy przyznali drugie miejsce książce Warmio moja miła.

 1964

za opracowanie Moje wspomnienia związane z działalnością społeczno-polityczną na Ziemiach Zachodnich i Północnych w konkursie TRZZ otrzymała wyróżnienie.

 4 X 1964

w Oddziale Wojewódzkim Stowarzyszenia PAX w Olsztynie odbyła się uroczystość 70-lecia urodzin poetki. O działalności publicznej i jej twórczości mówił redaktor „Słowa Powszechnego" Maciej Wrzeszcz.

 22 I 1965

w Klubie Księgarza na Starym Mieście w Warszawie odbył się wieczór jej autorski.

 1965

wydany został tomik Tym co przybyli (Wydawnictwo „Pojezierze”).

 21-23V-1965

w Olsztynie odbył się VIII Zjazd Pisarzy Ziem Zachodnich i Północnych z udziałem 200 ludzi pióra. Pisarze olsztyńscy, w tym Maria Zientara-Malewska, pełnili role gospodarzy.

 1966

wydane zostały wspomnienia Śladami twardej drogi (Instytut Wydawniczy PAX).

 20 VII 1967

na wystawie rzeźby artystki olsztyńskiej Balbiny Świtycz-Widackiej eksponowano popiersie poetki.

 12 IV 1969

odbyła się uroczystość 50-lecia pracy literackiej połączona z 40-leciem polskiego szkolnictwa na Warmii i Mazurach.

 1970

wydano Baśnie znad Łyny (Czytelnik, Warszawa).

 1970

ukazał się kolejny tomik wierszy Wiersze warmińskie (Wydawnictwo „Pojezierze”).

 26 II 1971

Zarząd Główny Towarzystwa Kultury Języka nadał jej godność członka honorowego.

 21 VII 1971

otrzymała Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.

 1971

wydano tom prozy Złotowszczyzna (Wydawnictwo Łódzkie).

 16 VII 1972

przyznano jej nagrodę miesięcznika „Warmia i Mazury".

 20 VII 1972

otrzymała Order Budowniczych Polski Ludowej. Dekoracja odbyła się w Belwederze.

 1972

wydany został zbiorek prozy Księża ziemi warmińskiej (Wydawnictwo „Novum" w Warszawie). Znalazły się w nim biogramy: Tomasza Grema, Feliksa Schreibera, Walentego Barczewskiego, Jakuba Jagałły i Wojciecha Turowskiego.

 27 VIII 1972

wraz z Juliuszem Malewskim odsłoniła Pomnik Bohaterów Warmii i Mazur w Olsztynie.

 IV 1973

odbyła kilka spotkań autorskich w Toruniu i Bydgoszczy.

 20 X 1973

odsłoniła tablicę pamiątkową na Domu Dziecka w Gryźlinach, poświęconą Michałowi Lengowskiemu, patronowi tej placówki.

 6 I 1974

otrzymała Regionalną Nagrodę im. Michała Lengowskiego, ufundowaną przez Stowarzyszenie PAX.

 1974

Wydano tom Działacze spod znaku Rodła, w opracowaniu Tadeusza Orackiego (Wydawnictwo „Pojezierze").

 22 VII 1974

dokonano wpisu jej nazwiska do Księgi Honorowej Samorządu Mieszkańców Olsztyna Miejskiej Rady Narodowej.

 19 IX 1974

w olsztyńskim Teatrze im. Stefana Jaracza odbyła się uroczystość 80-lecia urodzin poetki.

 jesień 1975

w Szpitalu Wojewódzkim w Olsztynie przeszła operację oczu.

 16 II 1975

Telewizja Polska emitowała film biograficzny Mana Zientara-Malewska.

 1976

wydany został tom prozy To nie ballada, to prawda. (Wydawnictwo „Pojezierze").

  1976

ukazał się tom prozy Gietrzwałd — dzieje polskości w opracowaniu Tadeusza Swata. (Instytut Wydawniczy PAX).

 6 IX 1977

poetka brała udział w uroczystościach 100-lecia Objawień Matki Boskiej w Gietrzwałdzie.

 1977

wydano Kołysankę warmińską z muzyką Romualda Twardowskiego (Wydawnictwo Muzyczne, Warszawa).

 11 V 1980

otrzymała papieski medal „Pro Ecclesia et Pontifice".

 16 XI 1981

w salonie wydawniczym „Pojezierza" w Olsztynie odbyła się kolaudacja książki Hanny Sawickiej Maria Zientara--Malewska. Zarys monograficzny życia i twórczości.

 1982

ukazał się tomik wierszy Na warmińską nutę (Instytut Wydawniczy PAX).

 1982

wydano tomik wierszy Dla ludu mego śpiewać chcę (Wy­dawnictwo „Pojezierze").

 6 IV 1983

Telewizja Polska emitowała film Mariana Kubery Buduję rymy z prostych słów.

 29 III 1984

w Sali Kopernikowskiej olsztyńskiego zamku odbyła się uroczystość 90-lecia urodzin poetki.

 16 IV 1984

kolegium redakcyjne przyznało poetce medal za zasługi dla „Gazety Olsztyńskiej".

 2 X 1984

Maria Zientara-Malewska zmarła w Olsztynie, uroczystości pogrzebowe odbyły się trzy dni później. Trumna była wystawiona w Domu Polskim.

 18 XI 1984

w Olsztynie odbyła się premiera filmu Edwarda Sulikowskiego "Śladami twardej drogi".

 1985

ukazał się tom wierszy Miłość prostego serca, w opracowaniu ks. bpa Jacka Jezierskiego (Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne w Olsztynie).

 1985

opublikowano Wspomnienia nauczycielki spod znaku Rodła, w opracowaniu Bolesława Grzesia (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa).

 1988

wydano tom prozy Wieś nad łąkami w opracowaniu Hanny Sawickiej (Wydawnictwo „Pojezierze").

 1994

ulicę Waryńskiego, przy której poetka przez wiele lat mieszkała, uchwałą Rady Miasta zmieniono na Marii Zientary-Malewskiej. W tym roku zostały też wydane wspomnienia o poetce w zbiorze Czytaliśmy sercem, w opracowaniu Jana Chłosty.